ژیانا کاری

خواندنا بلند، ڤەکۆلین، راوێژکاری

زانینگەها دهۆکێ، ئیراق (ئەیلولا 2011 هەتا نوکە) کالێژا پلاندانانا جیهی: مامۆستا د بوارێ حوکمڕانی، جێندەر و پەرەپێدان، پلاندانانا ستراتیجی، بڕێڤەبرنا ستراتیجی، پلاندانانا باژێری، پلاندانانا کولتوری، نیشتەجێبوون و سیاسەتێن وەبەرهێنانێ دا؛ سەرپەرشتیکارێ پرۆژێن باژێری یێن پێشکەفتی یێن قوتابیان و تێزێن پۆلا دوماهیێ. دگەل کۆلیژێن زانینگەها دۆرت موندێ (ئەلمانیا)، راوێژکاری ل سەر بڕێڤەبرنا پرۆگرامێن کۆلێژا پلاندانان و زانستێن بکاربرنێ وەک ئەندامەکا ئەنجومەنێ کۆلێژێ. تەقەللا ڤەکۆلینێ: حوکمڕانی، بڕێڤەبرنا گشتی، جێندەر، جێگیرکرنا پشتی-ئالۆزیان، پایداری (Sustainable)، و خۆڕاگری (Resiliency).

GIZ ئەلمانیا، راوێژکار/بڕێڤەبەرێ پرۆژە و پرۆگرامان و رابەرێ ڤەکۆلینێ/نڤیسەر (ئادارا 2018 – تەممووزا 2022) پشتەڤانیکرنا خزمەتگۆزاریێن گشتی یێن بنەڕەتی بۆ کەسێن بێ هێز ل ئیراقێ ب رێکا پێشخستنا تەکنیکی و شیانان ل سەر چێکرنا سیاسەتان و پالپشتی، پلاندانانا ستراتیجی، بڕێڤەبرنا دارایی، دژیتالکرن و بڕێڤەبرنا داتای، پلاندانانا ل گۆر جێندەری، پەیوەندیکرن و حوکمڕانیا ئەلکترۆنی. دانانا پێشنیاران بۆ کار و پرۆگرامێن داهاتی. دیزاینکرن و بجهئینانا پرۆژەی بۆ فەرمانبەرێن دەزگەهێن دابینکرنا خزمەتگۆزاریان د دەڤەرێن ژ دەستێ داعەشێ هاتینە رزگارکرن و دەڤەرێن کو ئاوارەیێن داعشێ تێدا دژین. کارکرن ل سەر جێگیرکرنا ئاڤا ڤەخوارنێ و خزمەتگۆزاریێن زێدەڕۆیان بۆ پەنابەران، ئاوارەیێن ناڤخۆ (IDPs)، و وەلاتیێن ئیراقێ. دیزاینکرن. رابەریا پرۆژەی و نڤیسینا سیاسەتا ستراتیجی یا پارێزگەهان ل سەر بوارێ ئاڤێ و زێدەڕۆیان ب لەبەرچاوگرتنا قەیرانا ئاوارەیان. رابەریا هەلگەڕاندنا ئەرزاندی بۆ پرۆگرامێ وەلاتیێ ئیراقێ ل سەر بەشدارییا ژنان د ئاڤاکرن و ئاشتیێ دا. ڤەکۆلینکرن و نڤیسینا ڤەکۆلینەکا دەستپێکی بۆ پرۆژەیێ جیهانی ل سەر کولتور و ئابوورێ داهێنەر.

DCAF-ناڤەندا جنێڤێ بۆ حوکمڕانیا سێکتەرێ ئاسایشێ (شوباتا 2020- کانوونا ئێکێ 2021) راوێژکار و شارەزا ل سەر ئاستێ وەلاتی کو راوێژکاریێ ل سەر پرۆگرامێن راهێنانێ، ئاڤاکرنا شیانان، پایداریێ (Sustainability) د حوکمڕانیا سێکتەرێ ئاسایشێ ل ئیراقێ دا دکر. راوێژکاری ل سەر “باشترکرنا دابینکرنا خزمەتگۆزاریێ ب رێکا حوکمڕانیا سێکتەرێ ئاسایشێ و هەڤبەشی بۆ پەرەپێدان و ئاشتیێ” ل کۆمبوونا لەرزۆکا یا بانکا جیهانی.

پەیمانگەها جۆن بی. کرۆک بۆ ئاشتی و دادپەروەری ل زانینگەها سان دیێگۆ، ئەمریکا، هاڤالا ئاشتیچێکەرێن ژن (2020-2021). بەشداریکرنا زانیاری و ئەزموونێ د ڤەکۆلینێ دا ل سەر هەڤبەشیێن د ناڤبەرا ئاشتیچێکەرێن ژن و رێکخراوێن نێڤدەولەتی دا. بەلگەکرنا شارەزاییا رابەرێن ئاشتی و ئاشتیچێکەرێن ژن ل سەر چاوانیا ب باشترین شێوە دوماهیک هینان ب سووڕێن توندوتیژیێ ب رێکا مێتۆدەلۆژیەکا جودا کو ل سەر ئاڤاکرنا پەیوەندیێن باوەریا دوولایەنە، رێزگرتن، و هەڤ-فێرکرنێ ئاڤا کریە. بەشداری د نڤیسینا راپۆرتەکێ دا ل سەر چاوانیا رێکخراوێن نێڤدەولەتی یێن ئاشتیچێکەر دشێن ب باشترین شێوە هەڤبەشیێ دگەل ئاشتیچێکەرێن ژن یێن ناڤخۆیی دا بکەن بۆ چارەسەرکرنا مەترسی و نەبوونا ئاسایشێ کو ژن تووشی دبن د کارێ خوە دا بۆ رێگریکرن و دوماهیک هینان ب سووڕێن توندوتیژیێ. دێ د ڤی سالی دا ژ لایێ پەیمانگەها کرۆک ڤە هێتە بەلاڤکرن.

زانینگەها کاردیفێ، بریتانیا، هەڤکەفالێ ڤەکۆلینێ (ئادارا 2018 – تەممووزا 2021) کەیس ستەدییا ئیراقێ ل سەر پرۆژەیێ ئابوورێ نە-فەرمی د باژێرێن لەرزۆک دا. رابەریا کارێ گۆڕەپانێ، نڤیسین و بەلاڤکرنا دەرئەنجامان ل ناڤەندێن نێڤدەولەتی وەکو کۆمبوونا باژێری یا UN-Habitat ل سالا 2020ێ کو ل ئەبووزەبی هاتە گرتن.

کۆلێژا لەندەنێ بۆ ئابوور و زانستێن سیاسی (LSE) ناڤەندا رۆژهەلاتا ناڤین و زانینگەها ئەمریکی یا دۆبەی (AUD)، راوێژکارێ ڤەکۆلینێ (ئەیلولا 2016-ئادارا 2018) هەڤکاریکرن ل سەر پرۆژەیێ “ئالۆزیا بەرسڤدانا مرۆڤایەتی ل ئیراقێ”.

پەیمانگەها ئاشتی یا ویلایەتێن ئێكگرتی یێن ئەمریکا (USIP)، راوێژکارێ ڤەکۆلینێ (2016-2019) دانانا پێشەنگەکێ (toolkit) و راهێنانا ئەندامێن ئەنجومەنێ بڕێڤەبرنێ و کارمەندێن حکومەتێ ل سەر بودجەکرنا بەشداری.

زانینگەها جۆرج واشنتۆن، قوتابخانا ئیلۆتێ بۆ کاروبارێن نێڤدەولەتی، مامۆستا (کانوونا دویی-حوزەیرانا 2010) وانە ل سەر دیموکراسی، دیموکراسی لێکرن، و پلاندانانا بەشداری دگۆتن.

هاڤال ل پەیمانگەها سیاسەتێ یا قوتابخانا کەنەدی یا زانینگەها هارڤاردێ. (2006) پشتەڤانیا تاقمەکێ قوتابیێن بەکالۆریۆسێ ل سەر بابەتێن گرنگ بۆ ئەزموونا خزمەتگۆزارییا گشتی ل ئیراقێ. گۆتنا وانەیەکێ ب ناڤێ “نوی کرنەوەیا ئیراقێ: ژێکڤەکرن و ئاڤاکرنا نەتەوەیەکێ” ب مەرەما گەشەپێدانا پایداری بۆ چاکسازی و ڤەژاندنا وەلاتی. رابەریا گەنگەشە، پانێل و وۆرکشۆپان ل سەر بابەتێن ل دۆر ئیراقێ ڤەدگەڕن، بتایبەتی هەرێما کوردستانێ.

ئیراق – حوکمەتا بلند

حکومەتا ئیراقێ، وەزیرا باژێڕڤانی و کارێن گشتی، بەغدا (2003-2006) پشتی گۆهڕینێن رژێمێ ل ئیراقێ ل سالا 2003ێ، سەرۆکاتیا وەزارەتەکا مەزن کر کو 45,000 کارمەندێن وێ هەبوون و خزمەتا 15 ژ 18 پارێزگەهێن ئیراقێ دکرن بۆ جێبەجێکرنا پێتڤیێن ژێرخانا ل دەڤەرێن باژێری، ب رەنگێ کو سیستەمێن ئاڤێ و زێدەڕۆیان باشتر بکەن بۆ دابینکرنا ژینگەهەکا پاقژ. گۆهڕینا مەزن د حوکمڕانیێ دا دەلیڤەەکا باش دایە کو چاکسازییا دامەزراوەیی ب رێکا ناڤەندەنەکرنێ ب بەشدارییا جڤاکی ل سەر ئاستێن حوکمەتێن پارێزگەه و ناڤخۆیی بهێتە ئەنجامدان. ب چالاکی پالپشتییا ژنان د حوکمەتێ دا کریە ب رێکا پێشنیارکرن و بڕیاردانا ل سەر کێمترین کوتەکا ژنان ب رێژەیا 25% د هەمی دەزگەهێن نوونەرایەتی دا. پرۆژە دامەزراندن بۆ ئاڤاکرنا شیانێن رابەرایەتی د ناڤ گەنجان و ژنان دا. وەبەرهێنانێن مەزن بۆ کارێن گشتی راکێشان و پاراستن. ژ کارێن گشتی یێن پرۆژەیان، دەلیڤەیێن کاری باشتر کرن. نوونەراتیا ئیراقێ کریە وەک ئەندام یان سەرۆکا وەفدێن دگەل حوکمەتێن دەرڤە ل سەر ئاستێ وەزیران. ب فەرمی نوونەراتیا حوکمەتا ئیراقێ کریە ب رێکا بەشداریێ د گەلەک وەفد و کۆنفرانسێن دا.

حکومەتا هەرێما کوردستانێ (KRG)، وەزیرا ئاڤاکرن و پەرەپێدانێ، هەولێر، ئیراق (1999-2003) بەرپرسیار بوو ژ وەزارەتەکا هەرێمی کو ئارمانجا وێ ئاڤاکرنا ئاشتیێ بوو پشتی قەیرانان ل هەرێما کوردستانێ یا ئیراقێ. پالپشتییا شێواز و رێبازێن جڤاکی کریە ب رێکا ئاڤاکرن و ڤەگوهاستنا کۆمەلگەهێن خراب بووین ب پشتەڤانی و هەڤکاریا جڤاکا نێڤدەولەتی و دەسەلاتێن حوکمەتا هەرێمی، پارێزگەه و ناڤخۆیی. ل گەل ژێدەرێن ناڤخۆیی، بودجەیا زۆر دابین کریە بۆ وەبەرهێنانێ د دۆزینێن پرۆژەیێن باشترکرنا ساخلەمی و خواندنێ، ئاڤ و زێدەڕۆ، نیشتەجێبوون بۆ ئاوارەیان، پاقژکرنا مینان، و چالاکیێن داهات پەیداکرنێ کو سەقایێ خوارنێ و چالاکیێن خوارنێ ب رێکا گەشەپێدانا چاندنێ ڤە دگرت.

نەتەوەیێن ئێكگرتی

پرۆگرامێ نەتەوەیێن ئێكگرتی بۆ نیشتەجێبوونا مرۆڤان (UN-Habitat)، ئیراق (1997-1998) ب هەڤکاریکرنا دگەل حوکمەتا ناڤخۆیی، سەرۆکاتیا و بڕێڤەبرنا لایەنێن بڕێڤەبرن، پرۆگرام و دارایی کر کو پەیوەندی ب ئاڤاکرن و ڤەگوهاستنا کۆمەلگەهێن خراب بووین ڤە هەبوو. بەرپرسیار بوو ژ بودجەیا ئاڤاکرنا جڤاکی کو پتر ژ 10 ملیۆن دۆلارێن ئەمریکی بوو و بەشداری کر د هاریکاریا هەزاران خێزانان دا بۆ نوی کرنەوەیا کۆمەلگەهێن خوە و دەستپێکرنا ژیانا خوە دگەل خۆڕاگری (Resilience) و پایداریێ (Sustainability) پشتی دەهیان سالان ژ شەڕی و ئاوارەکرنا ب زۆری.

نڤیسینگەها نەتەوەیێن ئێكگرتی یا هەماهەنگییێ بۆ کاروبارێن مرۆڤایەتی بۆ ئیراقێ (UNOHCI)، ئەندازا بڕێڤەبرنێ یا بلندو هاریکارێ پرۆگرامێ (1996-1997) ب هەڤکاریکرن و هەماهەنگیێ دگەل دەزگەهێن نەتەوەیێن ئێكگرتی، پشتەڤانییا بڕێڤەبرنێ، لۆجستیک، و هەماهەنگیێ کر بۆ رێکخراوێن نێڤدەولەتی کو بەشداری دابینکرنا هاریکارییا مرۆڤایەتی دکرن بۆ وەلاتیێن هەرێما کوردستانێ یا ئیراقێ کو زڤر و زیانێن سزا (سەنکشنێن) ل سەر رێکخراوا نەتەوەیێن ئێكگرتی نەخشاندینە، ددیتن.

یەکا هەماهەنگییا هاریکارییا ئیراقێ یا نەتەوەیێن ئێكگرتی (UNIRCU)، ئیراق. ئەندازا بڕێڤەبرنێ یا بلندو هاریکارێ پرۆگرامێ (1992-1996) پشتەڤانییا بڕێڤەبرنێ، لۆجستیک، و هەماهەنگیێ کر بۆ پتر ژ 50 رێکخراوێن مرۆڤایەتی یێن نێڤدەولەتی کو بەشداری د چالاکیێن ڤەژاندن، ئاڤاکرن، ڤەگوهاستن، و هاریکاریێ دکرن بۆ خێزانێن ئاوارە و وەلاتیێن هەرێما کوردستانێ یا ئیراقێ.

رێکخراوا نێڤدەولەتی یا کۆچێ (IOM)، ئیراق. ئەندازا بڕێڤەبرنێ یا بلند (1991-1992) پشتەڤانییا بڕێڤەبرنێ و لۆجستیک کر بۆ پرۆگرامەکێ ڤەگەڕاندنێ یێ مەزن کو هاریکاریا پەنابەرێن تورکیا و ئیرانێ دکر بۆ ڤەگەڕیانێ بۆ ئیراقێ پشتی شەڕێ کەنداڤێ ل سالا 1991ێ.

بێ-قازانج / ب دلخوازی

ئەنجومەنێ ئەمیندارەتیێ، زانینگەها نەورۆز – دهۆک، ئەندام (2022 هەتا نوکە).

کۆمبوونا شارەزایان یا UN-Habitat، ئەندام (2014 هەتا نوکە). بەشداربوو و بەشدارییەکا بەردەوام د گەنگەشە و بڕیاردانێن UN-Habitat دا کو پێکڤە دگرن دگەل بابەتێن باژێرێن بەرسڤدەر بۆ جێندەری، مافێ باژێری، دەهیا گۆهڕینێ، و جێندەر و نیشتەجێبوونا کەسک/پایدار (Green/Sustainable Housing). هەندەک ژ خالێن گرنگ:

  • کۆمبوونا جیهانی یا باژێری (WUF7) مەدەیین، کۆلۆمبیا (2014)، ئاخڤتنگەه.

  • کۆمبوونا جیهانی یا باژێری (WUF10) ئەبووزەبی، ئیمارات (2020)، بڕێڤەبەر و ئاخڤتنگەه د دەستپێکا کۆمبوونێ دا، نڤیسەرا راپۆرتا کۆمبوونا ژنان.

  • راپۆرتا UN-Habitat یا رەوشا باژێرێن عەرەبی 2020، پێداچوونکەر (2020).

هەڤالێن فێڕکرنا والدۆرف (رێکخراوا بێ-قازانج)، نوونەرا وەلاتی، ئیراق (2014-2022) دابینکرنا پشتەڤانییا دەرۆنی-جڤاکی/پێداگۆژیا برینێن دەرۆنی بۆ باشترکرنا رەوشا زارۆکێن ئیراقێ و پتر ژ ملیۆنەک پەنابەر و ئاوارەیێن ناڤخۆ (IDPs) کو تووشی ئالۆزیێن چەکداری، دەربەدەرکرن، پێشێلکرنا مافێن مرۆڤی، و توندوتیژیێ ل وەلاتیێ خوە بوون و هەلاڤتینە هەرێما کوردستانێ یا ئیراقێ. بۆ چارەسەرکرنا پێتڤیێن وان یێن خواندنێ. راهێنان و ئاڤاکرنا شیانێن مامۆستایان، کارکەرێن جڤاکی یێن قوتابخانە، و مامۆستایێن دی یێن رێکا پڕۆژەیێن ئاڤاکرنا شیانان کو ئارمانج ژێ پاراستنا زارۆکان و پێشخستنا کوالیتییا خواندنێ یە. بڕێڤەبرنا راهێنانا “وەرزش بۆ پەرەپێدانێ” دگەل گەنجان و زارۆکان بۆ پالپشتییا ئاشتی و پێکڤەژیانا جڤاکی ب رێکا وەرزشی. دەستپێکرن و بڕێڤەبرنا پرۆگرامێ “رێکا نەمراتیێ” کو پشتەڤانییا سیستەمێ قوتابخانەیا حکومی دکر بۆ ئێخستنا پرۆگرامەکێ دلنیاییا کوالیتیێ د ناڤ راهێنانا مامۆستایان دا ل پەیمانگەها پەرەپێدانا مامۆستایان و کۆلێژا سەرپەرشتیارێن پەروەردەیی.

پەیمانگەها ئاسایشا هەڤگرتی، ئەندامێ تۆڕی، واشنتۆن دی سی (2003 هەتا نوکە) بەشداری د هێزدارکرنا رابەرێن ژن دا ب رێکا راهێنان و مێنتۆرکرنەکا ئارمانجدار، هاریکارییا ئاڤاکرنا هەڤبەشیان، و گرێدانا دگەل چێکرێن سیاسەتان کو دگەل هەڤپشکێن ئەمریکا و جهێن دی کار دکەن بۆ ئاڤاکرنا ئاشتییەکا دادپەروەر و پایدار (Sustainable). پێزانین کو ژن نە تەنها مافێ بەشداریکرنێ هەیە، بەلکۆ بەشدارییا وان گرنگە بۆ دوماهیک هینان ب شەڕی و گەهشتن ب ئاشتییەکا پایدار. ئارمانجا وێ دابینکرنا راوێژکارییا شارەزایانە کو ل سەر ڤەکۆلینێ ئاڤا کریە کو بەشدارییا ژنان د ئاڤاکرنا ئاشتیێ دا دیار دکەت.

لژنا بڕێڤەبرنێ یا پلاندانانا بلند، ئەندام، پارێزگەها دهۆک، ئیراق (2014-2018) راوێژکاری ل سەر پلاندانانا هەرێمی و رێبازێن بەشداریێ بۆ حوکمڕانیێ. دابینکرنا رێنوێنیان بۆ پارێزگار و دەزگەهێن حوکمەتا ناڤخۆیی ل سەر پلاندانانا ستراتیجی ب پالپشتییا پلاندانانا بەشداری بۆ رێكدان ب بەشدارییەکا بەرفرەه د پلاندانانا دیتن و پەرەپێدانا بودجەی دا.

لژنا بازرگانی یا هەڤبەشا ئەمریکا-ئیراقێ، ئەندام، بەغدا، ئیراق (2011-2014) پالپشتییا پەیوەندیێن بازرگانی و ئابووری د ناڤبەرا ویلایەتێن ئێكگرتی یێن ئەمریکا و ئیراقێ دا کر ب رێکا دیتنا ئالۆزیێن کو رێ ل بەردەم ڤێ پەرەپێدانێ دگرن. نڤیسینا پێشنیارێن گۆهڕینێن یاسای و رێسایێن هەیی.

ئەنجومەنێ شێورمەندی یا بلند یا وەزارەتا پەروەردێ، ئەندام، هەولێر، ئیراق (2010-2014) راوێژکاری ل سەر سیاسەتێن پەروەردەیی و دامەزراوەیی و پێکهاتە، و پرۆژەیێ چاکسازی بۆ پالپشتییا فێربوونا چالاک و باشترکرنا کوالیتییا خواندنێ کریە. بەشداری د نڤیسینا یاسایێن ل سەر پێکهاتەیا وەزارەتێ و رێسایێن سیاسەتێ بۆ خواندنا تایبەت، ناڤەندەنەکرنا حوکمڕانیا پەروەردەیی کریە، سەرپەرشتیکرنا ئێخستنا بابەتێن ئاشتی و پێکڤەژیانێ ب هونەر و چیروکنڤیسینێ کریە. هاریکاری د دامەزراندنا پرۆگرام و دەزگەهێن راهێنانا مامۆستایان دا کریە.

پرۆژەیێ پاشەرۆژا ئیراقێ یێ وەزارەتا دەڤەرا ئەمریکا، ئەندامێ تاقمێ کارێ ئابوور و ژێرخانا، واشنتۆن دی سی (2002-2003) بەشداری د وۆرکشۆپان دا کریە بۆ پلاندانانا “رۆژا پشتی” گۆهڕینا رژێمێ ل ئیراقێ. راوێژکاری و نڤیسینا راپۆرتێن سیاسەتێ ل سەر ئاڤاکرنا ئیراقێ پشتی شەڕی کریە.