هاو-نڤیسەر: د. نەسرین بەرواری، پەیمانگەها کرۆک بۆ ئاشتیێ، زانینگەها سان دیێگۆ 2023

ئاڤاکەرێن ئاشتیێ یێن ژن ب ناچاری رووبەڕووی مەترسی و نەئاساییشیێ دبن د کارێ خوە یێ رۆژانە دا. هەڤکارێن نێڤدەولەتی پشکەکا گرنگ هەیە بۆ پشتەڤانیکرنا پاراستن و ئاساییشا وان. تێگەهشتن ل سەر پشکێن ئاڤاکەرێن ئاشتیێ یێن ژن و جۆرێن مەترسیێن کو ئەوان رووبەڕووی دبن گافا ئێکەمە بۆ دڵنیاکرنا بەرسڤدانەکا گونجای. پێدڤیە هەڤکارێن نێڤدەولەتی ژ دەستپێکێ ب گشتیا هەڤکاریێ رەچاڤی فرەهیا پشکێن کو ئاڤاکەرێن ئاشتیێ یێن ژن دگێرن، و هەروەسا فاکتەرێن هەمەجۆر یێن کو کاریگەریێ ل سەر جۆرێن مەترسیێن کو ئەوان رووبەڕووی دبن، بکەن.


چێکرنا ئاساییشا هەڤبەند: چارەسەرکرنا مەترسیێن ئاساییشێ یێن ئاڤاکەرێن ئاشتیێ ژن ب رێکا هەڤکاریێ چارەسەریێ دکەت ل سەر وێ چەندێ کا چاوا پێدڤیە هەڤکارێن نێڤدەولەتی یێن کو دخوازیین دگەل ئاڤاکەرێن ئاشتیێ یێن ژن کار بکەن و پشتەڤانیێ ل وان بکەن د چارەسەرکرنا مەترسی و نەئاساییشا کو ئەوان رووبەڕووی دبن دا، پێدڤیە کو دەستهەلات و سروشتێ کارێ ئاڤاکرنا ئاشتیێ، کو گەلەک جاران سەر ب چەند سێکتەران ڤەیە و ل سەر بەرسڤدانا مرۆڤی و کارێ پەرەپێدانێ زێدە دکەت، بناسین. تێگەهشتن ل سەر تەنکی و فراوانییا کارێ ئاڤاکەرێن ئاشتیێ یێن ژن گەلەک گرنگە بۆ دەستنیشانکرنا مەترسیێن کو ئەوان رووبەڕووی دبن و دابینکرنا پاراستنا قانوونی، سیاسی و دارایی یا کاریگەر بۆ وان – و ب ڤی رەنگی، پێدڤی یە بۆ چێکرنا هەڤکاریێن کو ئەو مەترسیە کێم و چارەسەر بکەن. ب رێکا لێكۆلینێن کەیسان، راپۆرت ئالۆزی و دەلیڤەیێن کو راستەوخۆ ژ ژیانا رۆژانە یا ئاڤاکەرێن ئاشتیێ یێن ژن و هەڤکارێن وان، و هەروەسا ژ شارەزایێن کو د بیاڤێ ژن، ئاشتی و ئاساییشێ دا کار دکەن، دیار دکەت.

ئەڤ گۆتارە تەقەللا خوه‌ ل سەر ئاڤاکرنا سێکتەرەکێ خۆڕاگر دکەت کو ل سەر رێبازەکا ئێكگرتی ئاڤا کریە بۆ پەرەپێدانا سێکتەرێ ئاڤ و پاککەرکرنێ یێ تەمام یێ جڤاکی، ئابووری، و ژینگەهی یێ گونجای بۆ پارێزگەها دهۆکێ.

ئەڤ گۆتارە ئالۆزیێن دابینکرنا پێدڤییا لێزێدەبووی یا ئاڤێ، کاریگەریا کێمیا ئاڤێ، سیناریۆیێن گۆهڕین یێن جیۆپۆلەتیکی، سیاسەتا پاقژکرنێ یا دهۆکێ، و پێدڤییا ئامادەبوونێ بۆ پاشەرۆژەکا ب ئاساییش بۆ ئاڤێ بۆ هەموو وەلاتی و ئاکنجیێن پارێزگەها دهۆکێ دیار دکەت.

بۆ گەهشتن ب رێبازەکا ئێکگرتی بۆ بڕێڤەبرنا ژێدەرێن ئاڤێ و خزمەتگۆزاریێن بەردەوام یێن ئاڤ و پاقژکرنێ د رۆناهیا پێدڤیێن پاشەرۆژێ یێن سێکتەری دا، پێدڤیە ژێدەرێن مە یێن ئاڤێ بهێنە پاراستن د دەمێ کو دابینکرنا دابەشکرنا ئاڤێ یا دادپەروەر و ب کاریگەر بۆ دابینکرنا هەموو پێدڤیێن پەرەپێدانا جڤاکی و ئابۆری، دگەل خزمەتگۆزاریێن ب ئەمانەت یێن ئاڤا پیس و پاقژکرنێ بۆ ئاکنجیێن مە، دڵنیا دکەین.

زێدەتر، پێدڤیە چاڤدێری ل سەر چوارچۆڤێن دامەزراوەیی و قانوونی بهێتە کرن بۆ سڤککرنا بڕێڤەبرن و ئیدارا سێکتەری. بڕێڤەبرن و پاراستنا ئاڤێ بەرپرسیاریەکا هەڤبەشە د ناڤبەرا سێکتەرێن جودا یێن حوکمەتێ، شارەوانی، بازرگان، پیشەسازی، و کەسان دا.

پێدڤیە ئاکنجی ل سەر وێ چەندێ هایدار بن کا چەند ئاڤێ ب کار دئینن، پاراستنا ئاڤێ پڕاکتیزە بکەن، و رێزێ ل ژینگەهێ بگرن. بڕێڤەبرنا ئاڤ و پاقژکرنێ دکارە ڤەگرێ ب پەرەپێدانا تێگەهشتنەکا باشتر بۆ ژێدەرێن ئاڤێ و ب کارئینانا ڤێ زانیاریێ بۆ پشتەڤانیکرنا پەرەپێدانا ئابۆری یا بەردەوام؛ جێبەجێکرنا بڕێڤەبرنەکا باشتر یا د درێژاهیا دەمی دا کو ب رێکا کارێ هەڤبەشێ هەموو پشکاڤێن (Stakeholders) هاتیە پەرەپێدان؛ و هەلسەنگاندنا دەلیڤەیان بۆ بەلاڤکرنا زێدەتر یا زانیاریێ بۆ خەلکی.