بارودۆخێ سیاسی یێ عیراقێ پاش دوو دهەيان ژ گوهۆرینا رێژێمێ
١١ی کانوونا دووێ ٢٠٢٦
پتر ژ بیست سالان ل سەر گوهۆرینا رێژێمێ ل سالا ٢٠٠٣ێ، دیموکراسییا عیراقێ دشێت ب رەنگەکێ “دیوارەکێ فرمی” بهێتە وەسفکرن، کو ژبەر گەندەلیێ و کارتێکرنا میلیشیایێن چەکدار هاتیە بەستن. ئەڤ میلیشیایە ب رێیا دەستەسەرکرنا سامانێن دەولەتێ، ب رەنگەکێ بەرچاڤ کار دکەنە سەر بریارێن سیاسی. کلتورێ عیراقی ب ئاشکەرایی ڤێ گەندەلییا بەربەلاڤ دبینیت و ب کووری د ناڤ دا چ چۆیە.
گهفێن بنەرەتی بۆ سەر عیراقێ ژ ناڤخۆ نە نەک ژ ژ دەرڤە، ئەڤ چەندە پێدڤی ب چێکرنا ئیرادەکا نشتیمانی یا سەربەخۆ و دانوستاندنەکا ناڤخۆیی یا راستەقینە هەیە بۆ ئاڤاکرنا دەولەتەکا سەردەم، دویر ژ دەستێوەردانێن بیانی. پرۆسەیا دیموکراسی یا نوکە پتر خزمەتا بەرژەوەندیێن میلیشیایێن سەر ب لایەنێن بیانی ڤە دکەت، ب تایبەت ئیرانێ، وەک دهێتە دیتن د دەستاودەستنەکرنا دەسهەلاتێ دا، کو نیشانا سیستەمەکێ دیموکراسی یێ کێم و کێماسییە.
بۆیکۆتکرنا هەلبژارتنان ژ لایێ لایەنگرێن موقتەدا سەدری ڤە نیشان ددەت کو هەرچەندە نەرازێبوونا سەدری یا رەوا بوو بەرامبەر گەندەلییا سازیێن دەولەتێ، بەلێ دەرکەفتنا وی ژ پەرلەمانی یا ب زیان بوو، چونکی رێ خۆشکر بۆ کێمینەیەکێ دەسهەلاتێ بگرنە دەست. پێگەهێ سەرۆک وەزیران د ناڤ سیستەمەکێ گەندەل دا، هەتا کەسێن خودان پرەنسیپ ژی بێ هێز دکەت، کو ئەڤ چەندە بوویە ئەگەرێ هندێ گەلەک کەس نەیێنە پێش بۆ وەرگرتنا پوستێن سەرکردایەتیێ د بن ڤان بارودۆخێن گەندەل دا.
رێڤەبەریا عیراقێ نە د دەستێ سازیێن وێ دانە، بەلکو ژ لایێ میلیشیایێن دلسۆز بۆ ئیرانێ ڤە دهێتە برێڤەبرن، ئەوێن ب ئاشکەرایی دلسۆزییا خۆ رادگەهینن، و ب ڤێ چەندێ سەروەرییا نشتیمانی بنپێ دکەن. چارەسەریێن ناڤخۆیی گەلەک گرنگن، چونکی گوهۆرینا راستەقینە دێ ژ رێککەفتنەکا نشتیمانی هێت، نەک ب پشتبەستن ب هێزێن دەرەکی.
هەلبژارتنێن دوماهیێ نەبوونە ئەگەرێ گوهۆرینەکا سیاسی یا راستەقینە، ئەڤ چەندە ژی ڤەدگەریت بۆ نەبوونا دەستپاکیێ ل دەڤ بەربژێران، زال بوونا میلیشیایان، و ئەو گەندەلییا بێ وێنە ل عیراقێ کو هەمی بوارێن سیاسی و ئابۆری گرتینە، کو نیشانا یاریپێکرنەکا مەزنە ب سەرمایە و دەسهەلاتێ د پرۆسەیا هەلبژارتنان دا.
نەئێکگرتن و گەندەلی د ناڤا بارودۆخێ سیاسی یێ کوردی دا ژی هەر ماینە، سەرەرای بزاڤێن جدی بۆ چارەسەرکرنێ، کو ئەڤ چەندە کارتێکرنێ ل سەر هەرێما کوردستانێ و هەمی عیراقێ دکەت.
ئێکگرتنا عیراقییان یا پێدڤی یە بۆ بەرهنگاربوونا گەندەلییا ناڤخۆیی و ب دوماهی ئینانا بکارهینانا سیاسەتا تائیفی، و پێدڤییە سیاسەتا دەرڤە یا عیراقێ ل سەر بنەمایێ بەرژەوەندیێن نشتیمانی بهێتە ئاڤاکرن، نەک ل سەر بنەمایێ تائیفی یان فشارێن دەرەکی. هەروەسا جەخت ل سەر پێدڤییا دیالۆگەکا نشتیمانی یا باوەرپێکری دهێتە کرن وەک رێکا تنێ بۆ رزگارکرنا عیراقێ ژ ڤێ رەوشا مەترسیدار.
